Hàng Hóa Phái Sinh Là Gì? Tổng Quan Thị Trường HHPS

Trong bài viết này chúng ta cùng đi tìm hiểu thế nào là hàng hóa phái sinh, thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam và làm thế nào để một nhà đầu tư tham gia giao dịch tại thị trường hàng hóa phái sinh.

So sánh đầu tư chưng khoán với hàng hóa và forex
Cách xác định lãi lỗ trong đầu tư hàng hóa phái sinh

Phần 1: Phái sinh hàng hóa

Phái sinh hàng hóa là gì?

Hàng hóa, ví dụ nông sản (ngô, gạo, đậu tương…) sau khi người nông dân sản xuất ra có thể được bán cho thương lái hoặc người có nhu cầu. Đó được gọi là mua bán vật chất hoặc giao ngay (mua bán hàng hóa trực tiếp tại thời điểm hiện tại). Tuy nhiên, theo nhu cầu phát triển của tự nhiên, con người sáng tạo ra các công cụ giao dịch khác để nhằm giảm thiểu rủi ro những sự kiện trong tương lai không biết trước. Ví dụ, trước mỗi vụ gieo trồng, với mục đích có đủ nguồn cung sản phẩm trong 03 – 05 tháng sắp tới người thương lái có thể ký hợp đồng trước với nông dân về việc bao tiêu sản phẩm với sản lượng và giá cả cụ thể. Bất kể khi tới thời điểm thu hoạch giá thị trường biến động ra sao các bên vẫn phải tuân thủ giá cả và sản lượng được ghi cụ thể trong hợp đồng. Đó được gọi là thị trường tương lai (thị trường phái sinh hàng hóa).

Vậy phái sinh hàng hóa là một công cụ tài chính mà giá trị của nó phụ thuộc vào một loại tài sản cơ sở (hàng hóa cơ sở - ví dụ ngũ cốc, café, cao su…)

Thị trường của hàng hóa phái sinh có thể giao dịch phi tập trung (OTC) hoặc giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa. Một số Sở giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới như:

  • Sàn Chicago (CBOT - Mỹ), thành lập năm 1848 là sàn giao dịch Forwards và Futures lâu đời và lớn nhất thế giới.
  • Ngày 12/07/2007 CBOT hợp nhất với Chicago Mercantile Exchange (CME) tạo thành CME Group chuyên giao dịch các sản phẩm ngũ cốc, kim loại màu, tỷ giá, lãi suất, bitcoin…
  • CBOT là sàn có khối lượng giao dịch đậu tương, khô đậu và ngô chiếm đa số khối lượng giao dịch toàn thế giới. Vì thế giá CBOT là giá tham chiếu mua bán hàng thực.

CBOT có 02 phiên giao dịch chính là Phiên Á chỉ giao dịch điện từ và Phiên Mỹ bao gồm giao dịch điện tử và giao dịch tại sàn.

 

Thành phần tham gia sàn CBOT

 

Các sản phẩm ngũ cốc giao dịch trên CBOT

 

Sản phẩm trong giao dịch phái sinh hàng hóa

Hàng hóa cơ sở là những sản phẩm nông nghiệp hoặc nguyên liệu công nghiệp, năng lượng...

  • Nông nghiệp: Ngũ cốc (Ngô, đậu tương...), lúa mỳ; cafe...
  • Nguyên liệu công nghiệp: Cao su...
  • Kim loại (bạc, đồng, Platinum...); quặng sắt, nhôm...
  • Năng lượng: Dầu thô, khí đốt, gas...

Các đối tượng tham gia giao dịch phái sinh hàng hóa:

  • Hedger (Người muốn phòng vệ rủi ro): Là đối tượng có nhu cầu thực tế đối với hàng hóa cơ sở (nông dân, nhà máy sản xuất...). Thành phần này tham gia thị trường hàng hóa phái sinh nhằm mục đích phòng vệ rủi ro từ biến động giá trong tương lai. Ví dụ, người nông dân trồng ngô vào tháng 5 và sẽ thu hoạch vào tháng 9 cùng năm. Vì sợ trong tương lai giá ngô sẽ giảm nên họ bán hợp đồng phái sinh ngô đáo hạn vào tháng 9 ở mức giá tháng 5. Trong tương lai (tháng 9) cho dù giá thực tế của ngô thế nào thì họ vẫn bán được sản phẩm của mình với giá đã ký kết trong hợp đồng.
  • Speculator (nhà đầu cơ): Không có nhu cầu thực tế với hàng hóa cơ sở. Họ tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm thu lợi nhuận từ biến động giá.
  • Artbitrager: Thực hiện các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá.

 

Phần 2: Các sở giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới

Hàng hóa tiêu chuẩn trên thế giới tại các Sở giao dịch hàng hóa

  • CBOT: Ngô, đầu tương, lúa mỳ, yến mạch.
  • NYMEX: Dầu thô WTI, Khí đốt tự nhiên, xăng pha chế RBOB.
  • COMEX: Vàng, bạc, đồng.
  • LME: Nhôm, kẽm, chì, thiếc.
  • NYBOT: Cafe Arabica, Cacao, Đường, Bông.
  • ICE EU: Dầu thô Brent, Cafe Robusta.
  • TOCOM: Cao su RSS3.
  • SGX: Cao su TSR20.
  • DCE: Quặng sắt, Than Cốc.
  • SHFE: Thép thanh, thép cuộn nóng.
  • BMDX: Dầu cọ thô.

CƠ CẤU CỦA SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA

  • Sàn giao dịch: Nơi tổ chức mua bán các hợp đồng kỳ hạn hàng hóa giữa các bên tham gia.
  • Trung tâm thanh toán bù trừ: Cung cấp dịch vụ thanh toán bù trừ trong hoạt động mua bán kỳ hạn hàng hóa.
  • Trung tâm giao nhận hàng hóa: Thực hiện quá trình cuối cùng, kết thúc một hợp đồng kỳ hạn hàng hóa đối với những vị thế còn đang trong trạng thái mở.

Phần 3: Tìm hiểu về cách giao dịch và ký quỹ

3.1. Tài khoản giao dịch

Nhà đầu tư muốn tham gia giao dịch trên thị trường hàng hóa phái sinh cần mở tài khoản tại công ty thành viên của Sở giao dịch hàng hóa VN như công ty ISHARE. Để mở tài khoản giao dịch tại ISHARE, khách hàng chỉ cần đăng ký đơn giản tại đường link https://isharefund.com/mo-tai-khoan/. Trong vòng 12h, công ty ISHARE sẽ xác nhận và mở tài khoản cho khách hàng.

3.2. Ký quỹ 

Là số tiền mà nhà đầu tư phải nộp vào tài khoản giao dịch và duy trì để thực hiện việc giao dịch hàng hóa phái sinh.

Ví dụ bảng ký quỹ tham khảo một số hàng hóa đang giao dịch tại Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam

3.3. Vị thế mở (Open Interest)

Vị thế (vị thế mở) trong thị trường kỳ hạn là số lượng hợp đồng kỳ hạn mà một người nắm giữ (hợp đồng bán, hợp đồng mua). Khi vị thế còn ở trạng thái mở thì người nắm giữ buộc phải tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất.

3.4. Khối lượng giao dịch (Volume)

Là khối lượng hợp đồng được giao dịch. Khối lượng thông thường được thống kê hàng ngày, có thể theo từng lệnh giao dịch tại thời điểm cụ thể, theo tuần, theo tháng, theo năm.

3.5. Ý nghĩa của Vị thế mở và Khối lượng

Cho thấy mức độ giao dịch, mức độ thanh khoản của hàng hóa đó trên thị trường.

  •  Hợp đồng càng có nhiều OI và Volume càng cho thấy nhiều sự quan tâm của các bên tham gia.
  • Volume và OI thường gia tăng và đạt giá trị lớn nhất trước thời điểm đáo hạn hợp đồng (Spot Month - Front Month).
  • Volume và OI sẽ sụt giảm xuống mức rất thấp sau ngày thông báo đầu tiên (Sở giao dịch thông báo đầu tiên về ngày giao nhận hàng hóa).
  • Mức OI còn lại đại diện cho những bên nắm giữ hợp đồng để tham gia vào quá trình giao nhận hàng hóa vật chất.

 

 

Tìm hiểu về đầu tư hàng hóa phái sinh
Sau vụ đầu tư Forex chui – đã đến lúc giao dịch hàng hóa kỳ hạn phải được minh bạch

X

Hỗ trợ Facebook